نمایش شروع شد. نیم میلیارد بیننده تلویزیونی در 200 کشور جهان شنبه گذشته شاهد قرعه کشی دور مقدماتی جام جهانی 2014 برزیل بودند. اکنون همه تیمهای مدعی حضور در جام بیستم مسیر خود را به مقصد برزیل می‌دانند. با این همه هنوز تردیدها و بدبینی‌های زیادی وجود دارد: آیا میزبان جام جهانی می تواند آماده‌سازی ورزشگاه های خود را تا سال 2013 به پایان برساند؟ آیا "تکسیرا" از "تحقیق و تفحص" پارلمان سرزمین فوتبال و قهوه جان سالم به در خواهد برد؟ آیا تاریخ برای "سلسائو" تکرار می‌شود و یا زردپوشان در "ماراکانا" ناکامی 64 سال پیش خود را به فراموشی خواهند سپرد؟ آیا برزیل می تواند بهترین جام جهانی تاریخ فوتبال را برگزار کند؟ و هزارسئوال بی پاسخ دیگر ...

 برای نخستین نمایش جام جهانی 2014 همه آماده به نظر می‌رسیدند. هوا در میانه زمستان آمریکای جنوبی در "ریودوژانیرو" بسیار خوب بود. به خواست فدراسیون جهانی فوتبال در پایتخت برزیل یک سِن 740 متر مربعی ساخته شد. ساخت این سِن 20 میلیون دلار ناقابل هزینه در پی داشت! چنانکه به نظر می‌رسد، پادشاهان توپ با قناعت بیگانه باشند! فرودگاه "سانتوس دومونته ریو" چهار ساعت تمام به روی تمام پروازها بسته شد تا هیچ هواپیمایی بر فراز مهمانان سرشناس دعوت شده و همچنین دوربین‌های تصویربرداری پرواز نکرده و سروصدای مهیبی را ایجاد نکنند. از "سپ بلاتر"، رییس جنجالی و دوباره برگزیده شده فیفا گرفته تا "دیلما روسف" نخستین رییس جمهور زن برزیل و همچنین "ریکاردو تکسیرا"، رییس فدراسیون فوتبال برزیل و کمیته میزبانی جام جهانی 2014 همگی خود را برای حضور در این مراسم پر زرق و برق به قلب سیاسی برزیل رسانده بودند.

پیش از مراسم کسی نمی‌دانست که تکسیرای جنجالی، داماد "ژائو هاوه لانژ"، رییس پیشین بلاتر و فدراسیون جهانی فوتبال که شخصیتی است با کوله‌باری از اتهام‌های رشوه‌خواری بر دوش، کجا خواهد نشست. "ژوآنا هاوه لانژ"، دختر "ژائو" وزیر جشن‌های برزیل است و به این ترتیب همه چیز در دستان اعضای خانواده‌ می‌ماند.

175 هیات همراه با مربیان تیم‌های ملی فوتبال از جمله "ویسنته دل بوسکه" -  سرمربی تیم ملی اسپانیا و "کارلوس کی‌روش" - سرمربی تیم ملی فوتبال ایران در قرعه کشی دور مقدماتی جام جهانی 2014 حاضر بودند. هر چند "یوآخیم لو"- سرمربی تیم ملی فوتبال آلمان ترجیح داد، در خانه بماند و پای تلویزیون دور نخست جام حذفی باشگاه‌های آلمان را تماشا کند. به جای او "اولیور بیرهوف"- مدیر تیم ملی فوتبال آلمان راه بزریل را در پیش گرفت. برآورد می‌شود، نیم میلیارد بیننده تلویزیونی از 200 کشور جهان به طور زنده پیگیر رخدادهای مراسم قرعه کشی جام جهانی بیستم فوتبال بوده‌اند. اکنون تمام تیم‌های مدعی حضور در جشن بزرگ فوتبال برزیل حریفان خود را شناخته و چشم اندازی از مسیر پیش رو را در برابر خود دارند.

203 کشور (فدراسیون فوتبال) روی هم رفته 824 بازی را برگزار می‌کنند تا در نهایت 31 تیم را از میان خود برای راهیابی به جام جهانی بیستم فوتبال در برزیل برگزینند. برزیل، میزبان جام نیز تیم سی و دوم خواهد بود. البته اگر اشتباه نکنیم، تیم نخست، چراکه آنها پیش از همه وارد این دوره از رقابتها شده‌اند. 53 تیم اروپایی در 9 گروه بر سر 13 بلیت جام جهانی مبارزه می‌کنند. آفریقایی‌ها می‌توانند پنج تیم را روانه آمریکای جنوبی کنند. کنفدراسیون فوتبال آسیا نیز همانند آمریکای جنوبی چهار یا پنج نماینده در جام جهانی 2014 خواهد داشت. آمریکای شمالی و مرکزی و حوزه دریای کارائیب سه یا چهار و اقیانوسیه یک یا صفر کشور را در سرزمین فوتبال و قهوه خواهند دید.

"ماریو زاگالو" - سرمربی بزرگ سلسائو  "رونالدو" - همان مریخی‌ فوتبال، همراه با "زیکو" - پله سفید،  "کافو"، "نیمار" و "به به تو" با بیرون آوردن قرعه‌ها سرنوشت این 203 کشور را رقم زدند. "پله" - مروارید سیاه  در میان این گروه جایی نداشت و شاید اگر دعوت روسف، رییس دولت نبود، حتی در مراسم قرعه کشی هم جایی نداشت. خانم رییس جمهور در نهایت پله را به عنوان سفیر افتخاری جام جهانی 2014 برگزید. با این همه "O Rei" ـ پادشاه آرزو کرد، تیم ملی برزیل بتواند انتقام شکست سال 1950 را بگیرد؛ زمانی که زردپوشان در ورزشگاه تاریخی ریودوژانیرو ـ ماراکانا برابر اروگوئه ناکام و از رسیدن به عنوان قهرمانی بازماندند. او درخواست کرد، «مردم سرزمینش باور داشته باشند، برزیل این جام جهانی را از آن خود خواهد کرد.» چرا که به تازگی تردیدهایی در این باره به وجود آمده است.

** پرونده تکسیرا

کشکمش میان فدراسیون جهانی فوتبال و میزبانان جام جهانی رفته رفته به موضوعی فراگیر تبدیل می‌شود. پس از آفریقای جنوبی به نظر نوبت به برزیل رسیده است تا صدای فیفا را دربیاورد. "ژروم والکه" - دبیر کل فدراسیون جهانی فوتبال در این باره می‌گوید، فیفا هر بار که پای میزبان جام جهانی در میان باشد، انتقادهایی شدید خواهد داشت: «نه ورزشگاهی در کار است، نه فرودگاهی و نه سیستم‌ جامع آمد و شد.» این انتقادهای والکه در آوریل گذشته از برزیل بود. سپ بلاتر هم در این باره به کنایه گوشزد کرد که «جام جهانی فرداست و برزیلی‌ها فکر می‌کنند، پس فرداست.»

حقیقت آن است که ساخت ورزشگاه‌ها بسیار کند پیش می‌رود؛ آن هم در حالی که جام کنفدراسیون‌ها در راهست. ورزشگاه افسانه‌ای ماراکانا که قرار است 13 ژوئن 2014 پذیرای فینالیست‌های جام جهانی بیستم باشد، برای نوسازی کامل از مدت‌ها پیش به روی تماشاگران بسته شده است. در کنار آن بخشی از منطقه زاغه نشین شهر ریو برچیده شده. اقدامی که سر و صدای مدافعان حقوق بشر را در آورده و آنها را وحشت زده کرده است. یک فعال حقوق بشر در این باره می‌گوید: «بحث پاکسازی در میان است.» در سائوپائولو جایی که جام جهانی روز 12 ژوئن 2014 از آنجا کلید خواهد خورد، مدت‌هاست بر سر ورزشگاه باشگاه "کورینتیانس" مناقشه در گرفته، آن هم در حالی است که بولدوزرها به تازگی وارد "سایت" شده‌اند. "سائوپائولو" تا خط خوردن از میزبانی جام جهانی فاصله چندانی نداشت، ولی کورینتیانس ـ هر چه باشد‌ ـ باشگاه محبوب "لولا داسیلوا" - رییس جمهور پیشین برزیل  به شمار می‌آید.

حتی گفته می‌شود جام جهانی 2014 در 12 ورزشگاه انجام خواهد شد که مبالغه آمیز به نظر می رسد. به جز ریودوژانیرو و سائوپائولو شهرهای "برازیلیا"، "کوئی آبا"، "کوریتیبا"، "فورتالزا"، "مانوس"، "بلوهوریزونته"، "ناتال"، "پورتو آلگره"، "رسیفه" و "سالوادور" هم در میزبانی نقش خواهند داشت. در این جا هم دست و خواست دولتمردان قدرتمند ایالتی در کار است. فرودگاه‌هایی همانند "گالئااو" و "ژوآرول هُس" در شهرهای ریو و سائوپائولو باید خیلی زود مدرن و نوسازی شده و گسترش یابند. پروژه هایی که دست کم 14 میلیون دلار خرج برخواهند داشت و همه از خود می پرسند، این پول از کجا باید فراهم شود.

مایه های رسوایی و آبروریزی به اندازه کافی وجود دارد تا آنجا که در حاشیه رسوایی رشوه خواریهای گسترده، وزیر پیشین حمل و نقل روانه زندان شده است. گفته می‌شود، پای تکسیرا هم در ارتباط با تجارت غیر قانونی در میان است. روماریو، مهاجم سال‌های دور سلسائو و نماینده کنونی پارلمان برزیل در این باره می‌گوید: «نمی‌خواهم از [وجود] مافیا حرفی بزنم ولی، در فوتبال ما باندی با کلاه‌های سیلندری همه چیز را از پیش تعیین می‌کنند.» کار به دخالت پارلمان هم کشیده و گروهی از نمایندگان قصد دارند کمیته تحقیق و بررسی را تشکیل دهند. گفته می شود، تکسیرا با ترفند‌هایی در بیش از 50 درصد سودهای جام جهانی سهیم است و حالا روش‌های او مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

میزبانان جام جهانی به همه این ادعاها واکنش خونسردانه‌ای نشان می‌دهند. برزیل حتی از دخالت خارجی‌ها در این پرونده‌ استقبال می‌کند. "اورلاندو سیلوا" - وزیر ورزش برزیل می‌گوید: «فیفا پیشرفت‌های شگفت انگیزی را خواهد دید.»

تظاهرکنندگان پیش از مراسم قرعه کشی شعار مهمی را سر داده بودند: «برای جام جهانی مردم ، ریکاردو تکسیرا را اخراج کنید!»

 

** افسانه ماراکانا

برزیل "پله"، "گارینشا"، "دیدی"، "تستائو"، "ژرسون"، "زیکو"، "رونالدو"، "روماریو" و "به به تو" را دارد و البته ورزشگاه "ماراکانا" را که روزگاری نه چندان دور بزرگ‌ترین استادیوم فوتبال جهان بود. ورزشگاهی که همانند سال 1950 پذیرای دیدار پایانی جام جهانی خواهد بود و پیش از این بارها شاهد درخشش ستارگانی بود که از کشوری 200 میلیون نفری در آمریکای جنوبی برآمدند و رویای "جوجو بونیتو" ـ بازی زیبا ـ را در فوتبال تعبیر کردند. ستارگانی که در همین ماراکانای افسانه‌ای که زمانی 200 هزار نفر دیوانه فوتبال را در دل خود جای می‌داد، ردپایی فراموش ناشدنی را از خود بر جای گذاشتند و در طبقه سوم این ورزشگاه در "Walk of Fame" ردپای شان برای همیشه تاریخ به یادگار مانده است.

یکی از نمادهای کلانشهر 6 میلیون نفری ریو، در کناره اقیانوس اطلس همین ماراکاناست که همانند گذشته با بتن‌های سفید رنگ بیرون زده‌اش شناخته می‌شود؛ بتنی که از انبوه افرادی حکایت دارد که روزگاری توانستند، در این سازه غول پیکر جایی برای خود دست و پا کنند. بنای ساخته شده برای جام جهانی 1950 در دوران ساخت خود نزدیک به 200 هزار هوادار فوتبال را در درون خود می‌پذیرفت و 16 ژوئیه 1950 همزمان فراز و فرود سلسائو را تجربه کرد؛ روزی تاریخی برای فوتبال زردپوشان. همان روز که 173 هزار و 850 نفر در ماراکانا شاهد باخت تلخ دو بر یک تیم ملی برزیل برابر اروگوئه در دیدار پایانی جام جهانی بودند. شکستی که هیچ کس در برزیل تصورش را هم نمی‌کرد و آن را ممکن نمی‌دانست.

ماراکانا از درون دیگر هیچ نشانی از سال 1950 خود نخواهد داشت و برای جام جهانی 2014، نخستین جام به میزبانی برزیل پس از سال 1950 با صرف هزینه ای 420 میلیون یورویی به طور کامل بازسازی خواهد شد. "آلسینو روشا" - از مدیران وزارت ورزش برزیل در این باره می‌گوید: «می‌خواهیم با این کار برزیل جدیدی را نشان دهیم.» تنها نمای ورزشگاه برای یاد بود حفظ خواهد شد. این ابنیه افسانه‌ای فوتبال یادآور برزیل گذشته خواهد بود. نمایی که میراث فرهنگی این کشور پهناور به شمار می‌رود.

بر اساس برنامه‌ها باید در پایان سال 2012 پروژه تبدیل ماراکانا به ورزشگاهی فوق مدرن و چند منظوره با گنجایش 76 هزار و 525 تماشاگر تمام شود. هوادارانی که بتوانند از روی صندلی‌های راحت خود شاهد باشند آیا برزیل، این قدرت رو به افول نهاده فوتبال جهان می‌تواند در دومین میزبانی‌اش از بزرگ‌ترین رخداد جهانی فوتبال موفق بیرون آمده و با در دست داشتن جام رقابت‌ها را به پایان ببرد.

ماراکانا در جام بیستم که از 12 ژوئن تا 13 ژوئیه 2014 برگزار خواهد شد، آوردگاه آخرین مبارزه خواهد بود.

 

** 20.6 میلیارد دلار برای زیر ساخت‌ها

در حال حاضر ماراکانا به روی هواداران فوتبال بسته است. با این حال جهانگردان نمی‌توانند از این بنای در حال بازسازی نیز چشم پوشی کنند. این روزها لودرها و بولدوزرها، ستارگان اصلی خاک قهو‌ه‌ای رنگش هستند. در آستانه قرعه کشی جام جهانی 2014 تصاویر روند گسترش ورزشگاهی 61 ساله تنها به شکل نمادین همگان را به یاد ماراکانای افسانه‌ای انداخت.

سرزمین برزیل و به ویژه‌ هر یک از 12 ورزشگاهی که در آنها در سه سال آینده جشن جهانی فوتبال به اجرا در خواهد آمد، در این تابستان نخستین بار باید نشان می دادند، برای جهان ورزش چه دارند و چرا هفتمین اقتصاد بزرگ جهان شده‌اند. 20.6 میلیارد دلار آمریکا (معادل 14.4 میلیارد یورو) در بسیاری از پروژه های زیر ساختی صرف خواهند شد. از ساخت ورزشگاه‌های فوتبال گرفته تا نوسازی ورزشگاه‌ها و 13 فرودگاه و بهبود سیستم‌ حمل و نقل و ارتباطات.

** سرعت ناچیز

فدراسیون جهانی فوتبال ـ فیفا ـ از روند کند پیشرفت پروژه های موبوط به جام جهانی شکایت و از فدراسیون فوتبال برزیل انتقادهایی داشت. از ژروم والکه تا سپ بلاتر و حتی بسیاری از برزیلی‌ها از سرعت اندک برنامه‌های جام جهانی انتقادهای شدیدی دارند. روماریو - یکی از ستارگان جام جهانی 1994 - از موانع اداری بر سر جام جهانی گلایه داشت: «تنها اگر خدای بزرگ در سه سال آینده به ما عنایت داشته باشد، برزیل می‌تواند بهترین جام‌های جهانی را میزبانی کند.»

** جام راه‌های دور

ریو گذشته از ورزشگاه ماراکانا تندیس 38 متری مسیح را نیز در خود جای داده است؛ با دست‌های گشوده بر سر ریو. از فقرای این شهر گرفته تا دار و دسته‌های خوفناک تبهکاری در "سانتا مارتا" یکی از بخش‌های "بوتافوگو". در این مکان یعنی همان جایی که در روزهای نه چندان دور دولت و سران باندهای مواد مخدر به روی هم آتش می‌گشودند، آرامش برقرار شده است؛ چنان که دیگر نمی‌توان تصورش را هم کرد که 6 هزار نفر در پایان دهه 80 و ابتدای دهه 90 در همین مکان در کانون خشونت‌ها بوده‌اند. اکنون پلیس صلح در این ناحیه حکمرانی می‌کند.

"پروژه ریوی بزرگ" در این میان چهره کلانشهری بیمار را دگرگون کرده است. 17 واحد پلیس (UPP) در حال حاضر در شهر مستقر هستند و عملکرد موفقی را هم از خود به جای گذاشته‌اند. همین عملکردها رتبه جرم و جنایت را تا اندازه چشمگیری کاهش داده و قرار است تا ریو 2016 نیز همین روند ادامه یابد؛ تا بازی‌های المپیک.

سرهنگ "رامون رودریگس داسیلوا" - رییس پلیس سانتا مارتا  می‌گوید: «المپیک را تنها از آن رو به دست آوریم که شهر برنامه امنیتی خوبی را به اجرا گذاشت. هر چه درگذشته یادآور جنگ بود، اکنون همه را به یاد آرامش و صلح می‌اندازد.»

600 هزار جهانگرد برای جام جهانی رهسپار این سرزمین با راه‌های دورش خواهند شد. کشوری که 21 برابر آلمان وسعت دارد و توریست‌هایی که با اطمینان و هزینه‌های شخصی به آنجا سفر می کنند و دوباره می خواهند و باید از برزیل دیدن کنند.