«کیروش» یا «کوئیروش»؛ شاید هیچ یک!؟
خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- با توجه به این که بسیاری از کتابهای حوزه ورزش را مکتوبات ترجمه شده از زبانهای بیگانه تشکیل میدهند، ضرورت دارد که مترجمان این آثار دقت زیادی در کارشان به ویژه هنگام ترجمه اسامی و اصطلاحات خاص تربیت بدنی و رشتههای مختلف ورزشی به خرج دهند.
دکتر حیدر صادقی، عضو هیات علمی دانشگاه تربیت معلم، درباره آسیبهای ترجمه در حوزه مکتوبات ورزشی میگوید: «در حالی که مترجمان هنگام ترجمه آثار گوناگون باید توجه و تسلط بسیاری به ماهیت نوشتار داشته باشند، در برخی از متون مترجمان دقت لازم دیده نمیشود. بهطور مثال، کلمه «armstrong» در یکی از کتابها به معنای "دست قوی" بهفارسی ترجمه شده است، در حالی که این کلمه خاص و نام یک دوچرخهسوار نامدار جهان است! باید از اصطلاحات تخصصی و علمی همانگونه که هستند، استفاده شود و تبدیل و معادلسازی آنها اساسا کار درستی نیست و ضربه شدیدی به بدنه آثار و متون ترجمه شده وارد میکند.»
گاهی در برخی آثار مکتوب ورزشی با ترجمههای ضعیفی روبهرو میشویم که خبر از ناآشنایی مترجم با اسلوب ترجمه میدهد. این ناآشنایی مخاطب را سردرگم میکند.
روبن شاهوردیان، مترجم و ویراستار کتابهای ورزشی نیز در این باره میگوید: «بهتر است معانی و اصطلاحات خاص در علومی که میان افراد حوزه مرتبط با آن کاربرد دارند، به همان شکل رایج استفاده شوند. باید در تلفظ و معنای ظاهری و واقعی اسامی و واژگانی که از یک خاستگاه وارد فرهنگ و زبان دیگری میشوند، دقت کرد و همانگونه که در خاستگاهشان یاد می شوند، از آنها استفاده کرد.
از سوی دیگر، برخی مترجمان واژه را ریشهیابی و بهترین معادل را برای آن انتخاب میکنند اما در مباحث علمی بهتر است به منشا و مبدا آن علم بازگشت و از آن به همان شکل استفاده کرد. اکنون کشورهای انگلیسیزبان بهویژه آمریکا، علوم جدید را از سراسر دنیا بهدست میآورند و گاهی بدون توجه به زادگاه این علوم، برای اصلاحات آن واژهسازی میکنند. در این وضعیت، مترجمان ما باید به زبان مبدا و اصلی آن علم توجه داشته باشند.»
مدیر مسوول نشر علم و حرکت با اشاره به تلفظ و نگارش گوناگون نام سرمربی فوتبال ایران، میگوید: «ابتدا باید به خاستگاه زبان و ملیت وی توجه کرد، یعنی کشور پرتغال و دریافت که تلفظ نام او در کشورش چگونه است. حتی میتوان از خود سرمربی کشورمان خواسته شود تا درباره تلفظ نامش توضیح دهد؛ چراکه تلفظهای گوناگون سبب گوناگونی در نگارش آن شده است. سادهترین راه نیز آن است که از سفارت کشور پرتغال در ایران بخواهیم که به این گوناگونی آرا پایان دهد.»
البته شاهوردیان هم مانند اغلب ناشران تخصصی حوزه تربیت بدنی و ورزش اعلام میکند که مترجم زبان پرتغالی در اختیار ندارند و در نتیجه، نمیتواند به طور دقیق درباره تلفظ و نگارش فارسی نام سرمربی تیم ملی ایران اظهار نظر کند.
وجود سازمانی ناظر بر کار ترجمه مکتوبات ورزشی میتواند به سلیقهای رفتار کردن در ترجمه این آثار و نامها و اصطلاحات به کار رفته در این آثار خاتمه دهد و دیگر شاهد برخی ترجمههای ضعیف نباشیم.
دکتر صادقی در پاسخ به این سوال که آیا «سازمانی ناظر بر ترجمه و حفظ رسمالخط آثار تولید شده، وجود دارد؟»میگوید: «سازمانی با این وظیفه وجود ندارد و تنها میتوان به فرهنگستان زبان فارسی اشاره کرد که با شعار "فارسی را پاس بداریم" برای معادلسازی واژگان ناهمگون لاتین تلاش میکند. باید توجه داشت که این معادلسازی برای اصطلاحات زبانهای بیگانه، کاری فنی و خاص است و باید بهگونهای انجام شود که بار مفهومی و علمی واژه حفظ شود تا ماهیت اصلی کلمه از بین نرود و مفهوم اصلی واژه در متن ثابت بماند. در حقیقت، معادلسازی در امور علمی، کاری پسندیده و مطلوب نیست چرا که نباید فقط به جنبه ادبی آن پرداخت، بلکه جنبه محتوایی آن از اهمیت ویژهای برخوردار است.»
نویسنده کتاب «مقدمات بیومکانیک ورزش» میافزاید: «بسیاری از کلمات دارای چند معنیاند، مانند «moment» که در فارسی «لحظه» یا «at the moment»به معنای «هماکنون » ترجمه میشوند، در حالی که این واژه در علم بیومکانیک به معنای «گشتاور» است! به این ترتیب، با معادلسازی نمیتوان برای تمام معانی یک واژه معادل ایجاد کند، زیرا مترجم را در کاربرد واژگان با محدودیت روبهرو میکند.»
