«کتابی که برای شما می‌خوانیم» و «یک شب، یک کتاب» عنوان دو برنامه رادیویی است که در گروه ورزش و فرهنگ رادیو ورزش تهیه و پخش می‌شوند. در این گزارش با تهیه‌کننده این دو برنامه و نویسنده یکی از این برنامه‌ها به گفت‌وگو نشسته‌ایم. آنان علاوه بر برنامه خود، از دغدغه‌هایشان در عرصه کتاب نیز سخن گفته‌اند.-به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، اگرچه کتاب، رسانه‌ای دیرآشناست اما به خاطر نقش مهمی که در ارتقای دانش و فرهنگ جامعه دارد، رسانه‌های دیگر نیز همواره به شکل‌های مختلف به آن پرداخته‌اند.

رادیو ورزش یکی از شبکه‌های رادیویی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران است که در هیاهوی مسابقات ورزشی و جنجال‌های حاشیه‌های خبرساز و هیجانی، بخش اندک اما اثرگذاری را نیز به رسانه محبوب و محجوب «کتاب» اختصاص داده است. برنامه‌های «کتابی که برای شما می‌خوانیم» و «یک شب، یک کتاب» عنوان این برنامه‌هاست که به صورت روزانه از شبکه رادیویی ورزش پخش می‌شوند.

عبادالله رضایی،‌ تهیه‌کننده این برنامه‌ها است و در معرفی آن‌ها می‌گوید: در برنامه «کتابی که برای شما می‌خوانیم» از ابتدا تا انتهای یک کتاب، طی برنا‌مه‌های متعدد و متوالی برای شنوندگان خوانده می‌شود و به این ترتیب ممکن است خواندن یک کتاب برای شنوندگان، بیش از یک ماه طول بکشد. برنامه «یک شب، یک کتاب» نیز به معرفی کتاب‌های حوزه ورزش اختصاص دارد و در آن علاوه بر معرفی، بخش‌های گزیده‌ای از کتاب برای مخاطبان خوانده می‌شود. 

این تهیه کننده هدف از تهیه و راه‌اندازی برنامه‌هایی با محوریت کتاب در رادیو را ترغیب مخاطبان به مطالعه و معرفی کتاب‌های حوزه ورزش عنوان می‌کند و می‌گوید: این کتاب‌ها به سهم خود در ایجاد انگیزه مطالعه موثر خواهند بود.

چنان‌که رضایی می‌گوید سابقه این برنامه‌ها در رادیو ورزش به حدود هشت سال می‌رسد. وی بازخوردها و استقبال مخاطبان و شنوندگان رادیو ورزش از این برنامه‌ها را مطلوب ارزیابی می‌کند و می‌گوید: شنوندگان با توجه به علایق و نیازهایشان، کتاب‌هایی را برای معرفی و خواندن در برنامه‌ها پیشنهاد می‌دهند یا زمینه‌هایی را که علاقه‌مندند کتابی در آن حوزه معرفی شود، بیان می‌کنند.

از رضایی درباره معیار گزینش کتاب‌ها برای معرفی یا خواندن در این برنامه‌ها می‌پرسیم، وی علاوه بر این‌که به پاسخ‌های قبلی خود، یعنی علاقه‌مندی و اعلام نیاز مخاطبان ارجاع می‌دهد اضافه می‌کند: گاهی نیز کتاب‌ها با توجه به مناسبت روز انتخاب می‌شوند. به عنوان مثال با توجه به این‌که در آستانه برگزاری المپیک لندن قرار داریم، ‌مدتی است که در برنامه «کتابی که برای شما می‌خوانیم» در حال خواندن کتاب «بازی‌های المپیک، از آغاز تا امروز» نوشته عطاءلله به‌منش هستیم. 

وی معتقد است هر رسانه‌ای و از جمله رادیو می‌‌تواند در ایجاد و اشاعه فرهنگ کتابخوانی موثر باشد. وی می‌گوید: می‌دانیم که آمار مطالعه در کشور ما مطلوب نیست و در راستای ایجاد زیرساخت‌ها و بسترهای فرهنگ مطالعه، هر رسانه‌ای می‌تواند تعیین‌کننده باشد.

عکس‌العمل‌ها، بازخورد و اظهار نظرهای مخاطبان درباره یک رسانه همواره در افزایش کمی و کیفی آن موثر بوده و این، مساله غیر قابل انکاری است و رضایی نیز این مساله را در رابطه با برنامه‌های مربوط با کتاب در رادیو ورزش تایید می‌کند.

جهانگیر چَراتی،‌ نویسنده و مترجم کتاب‌های ورزشی، نویسنده و گوینده برنامه «یک شب، یک کتاب» است؛ برنامه‌ای 15 دقیقه‌ای که هر بامداد، کتابی در حوزه ورزش را به شنوندگان رادیو ورزش معرفی می‌کند.

از او درباره ملزومات نویسندگی برای یک برنامه مربوط به کتاب، آن هم برای رسانه‌ای صرفا شنیداری سوال می‌کنم، چراتی می‌گوید: اساسا فردی که اقدام به معرفی کتاب در هر رسانه‌ای می‌‌کند باید بر حوزه خود مسلط باشد، یعنی بازار کتاب را بشناسد، مطالعه مستمر داشته باشد و به‌ویژه با حوزه تخصصی خود آشنایی داشته باشد، زیرا در غیر این صورت کار ارایه شده از وی کار مطلوب و قابل استنادی نخواهد بود.
چراتی در بیان معیارهای گزینش کتاب‌های معرفی شده در این برنامه‌ اظهار می‌کند: عرصه کتاب‌های ورزشی در مقایسه با کتاب‌های حوزه‌های دیگر، انتشار و عرضه محدودی دارند و چون برنامه «یک شب، یک کتاب» هر شب پخش می‌شود، علاوه بر کتاب‌های به‌روز و جدید، کتاب‌های ارزشمند چاپ قدیم را نیز به مخاطبان خود معرفی می‌کند.

وی که کتاب ترجمه «طب ورزش» را در کارنامه دارد، استقبال نکردن ناشران و مردم از کتاب‌های ورزشی را یکی از مشکلات بارز موجود در این حوزه می‌داند و معتقد است در حوزه ورزش ناشران بیشتر علاقه‌مند به چاپ کتاب‌های درسی‌اند و بازار خود را دارند زیرا نمی‌خواهند ضرر مالی کنند! البته به طور کلی اهالی ورزش و ورزشکاران ما چندان با کتاب سر و کار ندارند! 

این نویسنده و مترجم کتاب‌های ورزشی، در ادامه به بیوگرافی‌نویسی ورزشکاران به عنوان عاملی که می‌تواند بازار کتاب‌ها و کتابخوانان ورزشی را رونق دهد اشاره می‌کند و می‌گوید: در اروپا بیوگرافی‌نویسی یا چاپ زندگینامه‌ ورزشکاران و پیشکسوتان در قالب کتاب، بسیار رایج و این کتاب‌ها جزو پرفروش‌ها هستند. زندگینامه‌ها و بیوگرافی‌ها با توسل به جاذبه‌های داستانی می‌توانند در جذب مخاطب بسیار موثر باشند و در ایران هم می‌توان با روی آوردن به این حوزه عرصه کتاب‌های ورزشی را رونق داد اما در کشورمان توجهی به این مساله نمی‌شود زیرا افراد از روایت کردن زندگی خود هراس دارند یا آن را «شخصی» می‌دانند و تنها پس از مرگ افراد می‌توان به سراغ زندگی شخصی آن‌ها رفت!

مولف «از طلا تا فوتبال» در پاسخ به سوال «با توجه به همین فقر منابع ورزشی که از آن سخن گفتید، برنامه‌ شما چطور می‌تواند مخاطب خود را جذب و حفظ کند؟» می‌گوید: اگرچه کتاب‌هایی در حوزه ورزش که برای خواندن در رادیو جذاب باشند، بسیار کم‌اند اما نویسندگی برای رادیو نیز فنون خاصی دارد و در این نویسندگی، انتخاب جمله‌ها باید به گونه‌ای باشد که مخاطب خسته نشود.

«بازار کتاب‌های ورزشی چندان رونق ندارد»، «ورزشی‌ها با کتاب بیگانه‌اند» و ...  جملاتی هستند که چراتی با بیان آن‌ها به دغدغه‌هایش درباره کتاب‌های ورزشی اشاره می‌کند و وقتی از او درباره امکان تلنگر زدن برنامه‌اش به این بازار بی‌رونق پرسیده می‌شود، می‌گوید: تاثیرگذاری بر این روند کار بسیار دشواری است زیرا هم ناشران و هم مردم، نسبت به این حوزه نامهربان‌اند. درخواست من از سازمان تربیت بدنی و فدراسیون‌های ورزشی این است که در این راستا اقدامات موثر داشته باشند، یعنی کتابخانه‌هایشان پویاتر باشد،‌ ورزشکاران را به سمت مطالعه سوق دهند و با همکاری هم و در یک کار جمعی به عرصه کتاب بپردازند. کتابخانه‌های مدارس هم باید توجه ویژه‌ای به این امر داشته باشند.